Sách mới - Thõng Tay Vào Chợ (Đại Lãn)

CÔNG ÁN THIỀN KHÔNG ĐỂ MỔ XẺ

"Như chúng ta đã biết, hơn bốn thập kỷ qua phong trào học Thiền đã và đang phát triển mạnh trên toàn thế giới nhằm đáp ứng những nhu cầu cấp bách, do môi trường sống chung quanh đang tác động, qua đó con người là nạn nhân chính do nền văn minh cơ khí vật chất hiện đại mang lại. Chúng đã làm băng hoại tất cả mọi giá trị tinh thần, kể cả những thành tựu về vật chất do chính chúng đẻ ra. Từ những đòi hỏi đó, chỉ có Thiền mới đáp ứng và giải quyết một cách trực tiếp sự điều hòa cuộc sống thế giới, trong đó con người là yếu tố cần và đủ cho mọi quyết định này.
Do vậy, Thiền học hiện đang là đối tượng cần được phát triển mạnh. Chính vì muốn có sự phát triển mạnh này nên Thiền đã trở thành đối tượng nhận thức tư duy cho mọi người, và cũng từ đó chúng đẻ ra không ít những sai lầm trong phương pháp học cũng như trong việc thực hành do chính con người tạo ra; mà hậu quả của chúng sẽ trở thành một tác dụng nguy hiểm, đối với chính họ và những người đi sau.
Hiện tại Thiền đã trở thành một phong trào thời thượng để trang điểm cho một nội dung trống rỗng mà con người đang đổ xô chạy theo nó và tự đánh mất chính mình. Đó là một hiện tượng suy đồi của Thiền tông chứ không phải là một sự phát triển; vì chúng đã phản bội lại truyền thống và sự kế thừa của Thiền tông mà chủ đích nhắm đến của nó là: “Trực chỉ nhơn tâm, kiến tánh thành Phật, giáo ngoại biệt truyền, bất lập văn tự”. Với tinh thần này, những việc làm hiện tại của chúng ta, trong việc cố gắng đại chúng hóa Thiền tông bằng cách bàn luận - giảng giải - định nghĩa - phân tích Thiền như thế này, hay như thế kia qua những bộ luận dày cộm, với mục đích là để cho mọi người cùng hiểu như chúng ta; hay bày ra những trò hý luận ngoa ngôn xạo ngữ, nhằm trang điểm cho một thứ kiến thức què quặt qua cửa miệng. Những việc làm này đối với Thiền tông chúng không ăn nhập vào đâu cả, mà trái lại đối với Thiền chúng sẽ bị rơi vào bệnh “Khẩu đầu Thiền”: một con bệnh nguy hiểm, rất tối kỵ đối với Thiền tông.
Ở đây, họ đã biến Thiền tông thành một thứ Thiền học bệnh hoạn, và đẩy chúng trở thành một thứ Thiền giáo không hơn không kém, để từ đó họ mang chúng ra bàn luận mổ xẻ như một đối tượng cần phải đạt đến, cái tệ hại không thể tha thứ được là họ đã dùng những công án người xưa, đem ra giải phẫu phân tích bàn luận, để chứng tỏ cái sở học của họ".

Trích "Thõng Tay Vào Chợ", tác giả Đại Lãn, NXB Phụ Nữ Việt Nam tháng 6. 2026