XIN CẢM ƠN CÁC CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG VÌ MỘT TIỀN LỆ PHÁP LÝ RẤT ĐÁNG QUÝ LIÊN QUAN ĐẾN VỤ VIỆC ÔNG NGUYỄN SỸ CƯƠNG VÀ CHIẾC XE BMW
(Fb @Tung Nguyen)
Tựa do PhatViet đặt lại.
Sau khi đọc kỹ hơn khoản 3 Điều 29 Bộ luật Hình sự và trao đổi thêm với một số người làm luật, tôi bỗng thấy vụ việc của ông Nguyễn Sỹ Cương còn có một giá trị khác mà ban đầu tôi chưa để ý tới.
Đó là giá trị đối với những công dân Việt Nam khác trong tương lai.
Trước hết phải chỉnh thuật ngữ cho chính xác: tôi chưa gọi đây là án lệ theo nghĩa pháp lý. Ở Việt Nam, một án lệ phải xuất phát từ lập luận, phán quyết trong bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực của Tòa án, được Hội đồng Thẩm phán TANDTC lựa chọn và công bố theo một quy trình riêng. Vì vậy, nếu trường hợp ông Nguyễn Sỹ Cương được giải quyết ở giai đoạn điều tra bằng việc đình chỉ và miễn trách nhiệm hình sự thì nó chưa tự động trở thành án lệ.
Nhưng nó hoàn toàn có thể là một tiền lệ thực tiễn rất đáng nghiên cứu.
Khoản 3 Điều 29 BLHS quy định rằng trong một số trường hợp tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng do vô ý, nếu người phạm tội đã tự nguyện sửa chữa, bồi thường hoặc khắc phục hậu quả, đồng thời được người bị hại hoặc đại diện hợp pháp tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự, thì người đó có thể được miễn trách nhiệm hình sự.
Và chữ đẹp nhất ở đây chính là chữ “có thể”.
Bởi “có thể” nghĩa là pháp luật mở ra một khả năng, nhưng để người dân hiểu khả năng ấy vận hành thế nào trong thực tế thì chúng ta cần biết tiêu chuẩn áp dụng nó là gì.
Theo thông tin được công bố về vụ việc, ông Nguyễn Sỹ Cương được xác định đi sai làn đường, không có nồng độ cồn, có giấy phép lái xe, đã tích cực khắc phục hậu quả; phía gia đình người bị hại tự nguyện đề nghị miễn trách nhiệm hình sự và người cha của nạn nhân cho biết đồng ý với kết quả giải quyết.
Nếu trên cơ sở toàn bộ hồ sơ đó, cơ quan có thẩm quyền đã áp dụng khoản 3 Điều 29 để miễn trách nhiệm hình sự thì cá nhân tôi thực sự muốn nói:
Cảm ơn.
Không phải cảm ơn vì một cá nhân cụ thể được miễn.
Mà cảm ơn vì một điều luật mang tính nhân văn đã được đưa từ trang giấy vào thực tế.
Tạp chí Kiểm sát từng có những bài trao đổi cho thấy chính việc áp dụng khoản 3 Điều 29 trong thực tiễn đã tồn tại những quan điểm khác nhau về trình tự tố tụng. Một quan điểm được ngành kiểm sát phân tích là: nếu hành vi đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì phải khởi tố vụ án, khởi tố bị can, sau đó nếu đủ căn cứ khoản 3 Điều 29 mới đình chỉ để miễn trách nhiệm hình sự.
Nếu trường hợp ông Nguyễn Sỹ Cương đã thực sự đi qua một quy trình như vậy và kết thúc bằng việc áp dụng khoản 3 Điều 29, thì đây là một case thực tế có giá trị tham khảo rất lớn.
Bởi ngày mai hoàn toàn có thể có một người khác.
Một tài xế bình thường.
Một công nhân.
Một giáo viên.
Một người giao hàng.
Một người cha chở con đi học.
Họ vô ý vi phạm quy tắc giao thông, gây ra hậu quả nghiêm trọng, sau đó thành khẩn, khắc phục toàn bộ hậu quả, được người bị hại thực sự tha thứ và tự nguyện đề nghị miễn trách nhiệm hình sự.
Khi ấy luật sư của họ có thể nói:
Khoản 3 Điều 29 không phải một điều luật chỉ tồn tại về lý thuyết. Nó đã từng được áp dụng trong thực tế.
Và đây chính là lý do tôi rất mong các cơ quan có thẩm quyền, nếu điều kiện pháp luật cho phép, công bố thêm một số thông tin cốt lõi về quá trình xử lý vụ việc.
Không phải để tiếp tục đào bới ông Nguyễn Sỹ Cương.
Ngược lại, tôi nghĩ vụ việc cá nhân của ông và gia đình nạn nhân nên được khép lại, đặc biệt khi chính người cha đã xuất hiện và bày tỏ mong muốn mọi chuyện kết thúc.
Tôi muốn thông tin được làm rõ vì một mục đích khác:
để đóng góp cho thực tiễn áp dụng pháp luật Việt Nam.
Chẳng hạn:
Vụ án đã được khởi tố hay chưa?
Ông Nguyễn Sỹ Cương có từng bị khởi tố bị can hay không?
Nếu có, quyết định đình chỉ điều tra được ban hành ngày nào?
Căn cứ đình chỉ có ghi rõ khoản 3 Điều 29 BLHS hay không?
Hành vi được xác định thuộc khoản nào của Điều 260?
Kết quả giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người bị hại là bao nhiêu?
“Khắc phục hậu quả” trong hồ sơ được xác định theo những tiêu chí nào?
Đơn đề nghị miễn trách nhiệm hình sự được lập tại giai đoạn nào của quá trình tố tụng?
Và quan trọng nhất:
Những yếu tố nào đã khiến chữ “có thể được miễn” trong Điều 29 trở thành “được miễn” trong trường hợp cụ thể này?
Đây không phải những câu hỏi nhằm phủ nhận quyết định.
Ngược lại, nếu quyết định hoàn toàn đúng luật thì việc công bố reasoning chain ấy sẽ tạo ra giá trị pháp lý và học thuật lớn hơn rất nhiều so với việc chỉ thông báo kết quả cuối cùng.
Luật không nên chỉ cho người dân biết kết quả:
A được miễn.
Luật còn nên giúp người dân hiểu:
A thỏa mãn các điều kiện X, Y, Z; cơ quan có thẩm quyền đánh giá theo tiêu chuẩn P, Q, R; vì vậy A được miễn.
Khi đó, một công dân B trong tương lai có hoàn cảnh tương đồng mới có thể hỏi:
“Tôi có thỏa mãn cùng tiêu chuẩn hay không?”
Và luật sư của B mới có một case thực tiễn đủ rõ để viện dẫn trong quá trình bào chữa.
Đấy mới là chỗ tôi thấy vụ việc này có thể đóng góp thật sự cho nền pháp luật.
Thậm chí, nếu một ngày xuất hiện một bản án hoặc quyết định của Tòa án đáp ứng tiêu chí, làm rõ được một vấn đề pháp lý còn có cách hiểu khác nhau và được Hội đồng Thẩm phán TANDTC lựa chọn, thì biết đâu từ một case như thế này chúng ta còn có thể đi xa hơn tới một án lệ chính thức. Đó mới là nghĩa pháp lý chuẩn của án lệ ở Việt Nam.
Cho nên tôi xin cảm ơn ông Nguyễn Sỹ Cương, gia đình người bị hại và các cơ quan đã xử lý vụ việc.
Đặc biệt, tôi rất mong cơ quan có thẩm quyền có thể có thêm một thông cáo hoặc tài liệu giải thích những dữ kiện pháp lý cốt lõi nói trên.
Không phải để xử ông Cương thêm lần nữa trên mạng xã hội.
Mà để từ một vụ việc đã xảy ra, người dân bình thường và giới luật sư Việt Nam có thêm một dữ liệu thực tiễn về cách khoản 3 Điều 29 được áp dụng.
Một điều luật nhân văn sẽ còn giá trị hơn rất nhiều khi người dân không chỉ biết rằng nó tồn tại.
Mà còn biết khi nào chính mình cũng được quyền đề nghị áp dụng nó.
Nếu đã có một cánh cửa pháp luật được mở ra, tôi chỉ mong cánh cửa ấy được mô tả đủ rõ để lần sau người khác cũng biết nó nằm ở đâu.