Sáng mới - Giảng luận Tồn tại và Hư vô

BÙI VĂN NAM SƠN GIẢI MÃ KIỆT TÁC CỦA J.P.SARTRE: "BỊ KẾT ÁN PHẢI TỰ DO"

Điều gì khiến chúng ta luôn phải đối mặt với những câu hỏi nền tảng về thân phận con người: 

Tự do là gì? Trách nhiệm đến đâu?

Tồn tại và Hư vô (1943) của Jean-Paul Sartre là một trong những tác phẩm triết học "khét tiếng" nhất thế kỷ 20. Từng được mệnh danh là "Kinh Thánh của triết học hiện sinh", đây là một cuốn sách cực kỳ phức tạp nhưng có tầm ảnh hưởng sâu rộng bởi vì nó giúp ta giải đáp những câu hỏi mà ta phải đối mặt với chính ta trong thân phận con người.

Và tôi thật hân hoan khi thông báo đến các bạn điều này: việc tiếp cận kiệt tác này trở nên dễ dàng hơn nhờ tập Giảng luận Tồn tại và Hư vô của nhà triết học Bùi Văn Nam Sơn sắp ra mắt bạn đọc vào tháng 12.2025

* Bối cảnh và Tư tưởng Cốt lõi của Sartre

Triết học hiện sinh ra đời từ đống tro tàn của châu Âu sau hai cuộc đại chiến, khi các hệ tư tưởng cũ (tôn giáo, lý tính) đều thất bại. Câu hỏi cấp bách: "TÔI PHẢI SỐNG THẾ NÀO TRONG MỘT VŨ TRỤ VÔ NGHĨA?" đã thay thế cho câu hỏi “Thế giới là gì?”.

J.P. Sartre, ngọn cờ của chủ nghĩa hiện sinh vô thần, đã đưa ra câu trả lời triệt để. Ông khẳng định: "Hiện hữu có trước bản chất".

Điều này có nghĩa là con người không được sinh ra với một "MỤC ĐÍCH" hay "BẢN CHẤT" định sẵn (như một cái dao được tạo ra để cắt). Chúng ta bị "NÉM" vào đời, chúng ta tồn tại trước. Để rồi sau đó, thông qua chính những lựa chọn của mình, chúng ta tự kiến tạo nên bản chất của mình.

Hệ quả của việc "Không có bản chất định trước hay được ban cho", là việc thiếu vắng những giá trị vĩnh cửu, tiên nghiệm. Vì vậy, Sartre tuyên bố: "Con người bị kết án phải tự do". 

Bị kết án, vì ta không tự tạo ra mình. 

Tự do, vì một khi đã tồn tại, ta phải chịu trách nhiệm cho mọi thứ ta làm.

* "Tồn tại và Hư vô": Cuốn sách giải thích Tự do

Kiệt tác này giải thích cơ sở của sự tự do đó bằng cách chia thực tại làm hai:

1. Tồn-tại-tự-mình (Sự vật): Là thế giới của đồ vật (cái bàn, hòn đá). Chúng đặc, câm lặng, và chỉ đơn giản là chính nó.

2. Tồn-tại-cho-mình (Ý thức): Là ý thức con người. Nó không phải là một "vật", mà là một "lỗ hổng", một "Hư vô". Ý thức của ta chính là "cái không phải là cái bàn, không phải là quá khứ của ta".

Chính vì là "HƯ VÔ", ý thức mới hoàn toàn TỰ DO. Chúng ta không bị quyết định bởi bất cứ điều gì. Từ đây, Sartre rút ra những phân tích chấn động:

 - Trách nhiệm Tuyệt đối: Ta không thể đổ lỗi cho hoàn cảnh, gen, hay quá khứ. Chính ta là người lựa chọn ý nghĩa cho hoàn cảnh đó. Ta chịu trách nhiệm 100% cho cuộc đời mình.

 - Ngụy tín: Hầu hết chúng ta đều sợ hãi sự tự do này và trốn chạy nó bằng cách tự lừa dối mình. Ta đóng kịch, tự đồng hóa mình với một vai trò ("Tôi là giáo viên", "Tôi bản chất là nhút nhát") để trốn tránh trách nhiệm lựa chọn.

- Người khác: Mối quan hệ với người khác là xung đột. "Cái Nhìn" của Người khác biến ta từ một chủ thể tự do thành một đối tượng bị phán xét. Đây là ý nghĩa của câu nói "Địa ngục là những người khác". Nhưng đồng thời, với sự thừa nhận và tôn trọng tự do của chính mình và của người khác, một nền Đạo đức học hiện sinh khắc phục sự ngụy tín, sống đích thực với chính mình có thể hứa hẹn gì cho một sự “cứu rỗi thế tục” và kiến tạo sự đoàn kết và tình liên đới xã hội?

* Xin được giới thiệu tóm tắt như sau:

Tập giảng luận như là một công cụ dẫn đường:

- Bám sát nguyên tác: Tập Giảng luận đi theo từng chương, mục của sách gốc, giúp độc giả không bị lạc lối.

- Giải mã và "Việt hóa": Tác giả diễn giải những khái niệm "hack não" (Hư vô, kiện tính, dự phóng...) bằng ngôn ngữ triết học rõ ràng, dễ lãnh hội.

- Nổi bật cốt lõi: Giúp độc giả thấy được bức tranh toàn cảnh và các luận điểm quan trọng nhất.

Nhân 120 năm ngày sinh của Sartre (1905 - 2025), đây là thời điểm không thể tốt hơn để khám phá lại di sản của ông. Tập Giảng luận của Bùi Văn Nam Sơn chính là cây cầu bắc qua vực thẳm, giúp độc giả đương đại dấn thân vào một trong những cuộc phiêu lưu trí tuệ vĩ đại nhất. Và đây cũng là bước đệm cho những tập Giảng luận quan trọng tiếp theo mà ông đang thực hiện, giúp chúng ta chinh phục những "ngọn núi" khác của triết học.

Chúng ta hãy cùng nhau bước vào “lớp học” này của thầy Bùi Văn Nam Sơn bắt đầu hành trình nhé!

Ngân Hà trân trọng giới thiệu 

- Dự kiến sách sẽ phát hành vào giữa tháng 12. Có thể inbox để đặt sách trước.