Ngày 20 tháng 11, nhớ thầy cũ
Năm học 1971-1972, vì được học môn Việt văn với thầy Bùi Đức Tịnh ở lớp Première B 1 (lớp 11) trường Marie Curie tại Saigon mà khi đang học série B (ban Kinh tế học) đã âm thầm làm đơn xin chuyển qua série A (ban C) để học văn và triết cho tới sau này.
Thầy Bùi Đức Tịnh tên thật là Bùi Kiêm Bích, sinh ngày 20 tháng 9 năm 1923 tại Giồng Mù U, xã An Đức (nay thuộc thị trấn), huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre, xuất thân trong một gia đình nghèo, cha (ông Bùi Kim Thất) làm thầy thuốc Bắc, mẹ (bà Nguyễn Thị Viên) làm giá. Thầy được cha và một người hàng xóm là cụ đồ Năm Việt dạy chữ Hán trước khi học trường làng và Collège Mỹ Tho. Sau một năm học ở Trường Pétrus Ký tại Sài gòn, vì cha mất, thầy phải bỏ học để đi làm, nuôi các em nhỏ. Sau này, thầy đã học hàm thụ, đậu cử nhân Văn chương Pháp. Thầy đã tự học suốt đời, kết thân và học hỏi từ những người bạn vong niên như học giả Lê Thọ Xuân, học giả Vương Hồng Sển…
Thầy tham gia cách mạng từ năm 1944 và tham gia kháng chiến từ năm 1945, sau năm 1975 được tặng Huân chương kháng chiến chống Pháp hạng 3 (1996) và Huy chương kháng chiến chống Mỹ hạng nhất (1996).
Thầy là một nhà giáo suốt cả cuộc đời, thoạt đầu dạy kèm tại tư gia, rồi dạy các trường tư như Việt Nam học đường, Pasteur, các trường Tiên Long, Kiến Thiết, Đức Trí, Huỳnh Khương Ninh, Jean-Jacques Rousseau và Marie Curie. Từ năm 1972, thầy được mời làm giáo sư thỉnh giảng về ngôn ngữ học tại Viện Đại học Vạn Hạnh, Viện Đại học Huế, Đại học Văn khoa và Đại học Sư phạm Cần Thơ. Là nhà nghiên cứu, thầy đã có những đóng góp đáng kể về ngữ pháp tiếng Việt và văn học sử với những công trình khảo cứu như: “Những nhận xét về văn phạm Việt Nam” (1948), “Văn phạm Việt Nam” (1952), “Văn học sử Việt Nam”, “Văn học và Ngữ học”, “Những bước đầu của báo chí, tiểu thuyết và Thơ mới 1865-1932”…
Thầy cũng đã viết báo từ năm 1946 với bút hiệu Bùi Đức Tịnh. Ngoài bút hiệu Bùi Đức Tịnh, thầy còn có những bút hiệu khác như: Ngao Châu (lấy tên một bãi biển ở quê hương Ba Tri ), Thanh Ba, Bạch Mai Châu. Hoạt động tại Sài gòn trong thời kháng chiến, thầy cộng tác với các báo công khai như Lẽ Sống, Đại Chúng, Thần Chung, Tiếng Chuông, Ngày Mới, đồng thời là biên tập viên của báo chí kháng chiến: Việt Minh (Thành bộ Việt Minh Sài gòn), Liên Việt và Tổ quốc trên hết (Mặt trận Liên Việt Sài gòn).
Tác phẩm đã xuất bản: “Đường lên cõi Bắc” (dịch Richard Wright), “Chiêu hồn” (tập thơ).
Ham mê sân khấu, thầy đã diễn kịch và viết kịch từ khi còn học trung học ở Collège Mỹ Tho. Năm 1944, thầy là trưởng ban kịch sinh viên (sau này trở thành Ban kịch Thanh niên Tiền phong). Tác phẩm kịch của thầy đã xuất bản gồm có: “Đời tráng sĩ” (1943), “Nỗi lòng Hưng Đạo” (1944), “Tâm sự Lương Khê” (1945), “Sở Bá Vương tự sát” (1955) là những vở kịch thơ, “Văn sĩ Nguyệt Hoa” (kịch nói, 1960, do đoàn Việt kịch của nghệ sĩ Năm Châu trình diễn) và cả những kịch bản cải lương như “Những vì sao không tên”, “Ông đồ Thang trông”, “Chén cơm manh áo", "Đốt chồng”…
Thầy từ trần ngày 17 tháng 2 năm 2008 tại TP.HCM ở tuổi 85, được an táng tại quê nhà Ba Tri, tỉnh Bến Tre (theo tư liệu của tác giả Kiến Văn và Thông tin mạng của tỉnh Bến Tre).
Điều đáng tiếc nhất là những năm 1990-1993, khi thầy gởi những bài viết về ngôn ngữ học để đăng trên tạp chí Kiến Thức Ngày Nay thì học trò cũ của thầy lại chưa vào làm ở tòa soạn nên đã không có cơ hội để gặp lại thầy.
Tác phẩm “Lược khảo lịch sử Việt Nam từ khởi thuỷ đến cuối thế kỷ XX”: https://www.dropbox.com/…/L-c-kh-o-L-ch-s-V-n-h-c-Vi-t…
Ảnh: GS Bùi Đức Tịnh và ái nữ Bùi Trân Phượng
Tác giả: Huỳnh Duy Lộc
Ngày đăng: Thứ Ba, 10/11/2026 lúc 20:38
Nguồn: https://www.facebook.com/share/p/187SQ4NYtK/
Dữ liệu số hoá đang tải về, xin chờ thêm, trân trọng cảm ơn.