Mô tả
Ba trăm năm trước, Descartes đã từng quảng bá cho cái nhìn thế giới qua lăng kính scientia, khoa học, tri thức. Francis Bacon đưa ra triết lý rất ảnh hưởng, rằng con người hãy làm chủ tự nhiên để phục vụ hạnh phúc mình, bằng cách nghiên cứu những định luật của nó để dẫn dắt nó. Kiến thức, know how, expertise khoa học không phải tự dưng mà có. Cá nhân riêng lẻ cũng khó thực hiện, mà phải có các định chế, cơ sở hạ tầng khoa học, tổ chức giáo dục, đào tạo, mua bán. Việt Nam chưa có phong trào “đại chúng hóa khoa học” như Trung Quốc từng có trong những năm đổi mới. Họ biết khoa học là định mệnh của họ. Không có công nghiệp hóa nào mà đi ra khỏi quỹ đạo của khoa học, kỹ thuật. Không có quốc gia giàu có nào mà không có nhiều khoa học trong văn hóa.
Tuy nhiên, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia là một bước tiến quan trọng về nhận thức. Xin trích đoạn:
Tuy nhiên, kinh tế tư nhân hiện vẫn đối mặt với nhiều rào cản kìm hãm sự phát triển, chưa bứt phá về quy mô và năng lực cạnh tranh, chưa đáp ứng được yêu cầu, kỳ vọng là lực lượng nòng cốt của kinh tế đất nước. Hầu hết doanh nghiệp có quy mô siêu nhỏ, nhỏ và vừa; tiềm lực tài chính và trình độ quản trị hạn chế; phần lớn có năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo thấp; năng suất lao động, hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh chưa cao; tư duy kinh doanh thiếu tầm nhìn chiến lược, thiếu kết nối với các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng nêu trên, nhưng chủ yếu là do: Tư duy, nhận thức về vị trí, vai trò của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế còn chưa đầy đủ, chưa theo kịp yêu cầu phát triển; thể chế, pháp luật còn vướng mắc, bất cập; công tác lãnh đạo, chỉ đạo chưa được quan tâm đúng mức; quyền tài sản và quyền tự do kinh doanh chưa được bảo đảm đầy đủ. Kinh tế tư nhân còn gặp nhiều khó khăn, trở ngại trong tiếp cận nguồn lực, đặc biệt là vốn, công nghệ, đất đai, tài nguyên và nhân lực chất lượng cao. Một số chính sách ưu đãi, hỗ trợ chưa thực sự hiệu quả và khó tiếp cận; chi phí kinh doanh còn cao. (Nghị quyết 68)
Vấn đề then chốt hiện nay là việc nâng cao hàm lượng khoa học, công nghệ cho doanh nghiệp tư nhân. Về việc này, Hàn Quốc và Đài Loan đã cung cấp một số kinh nghiệm:
Hàn Quốc và Đài Loan đã định chế hóa công nghệ bằng cách thiết lập các chương trình phát triển công nghệ. Ví dụ, chính phủ Hàn Quốc đã thành lập Cơ quan Khoa học và Công nghệ với tư cách là một ban của Văn phòng Thủ tướng Chính phủ vào năm 1967. Vị trí trung tâm của nó trong bộ máy nhà nước mang lại cho nó quyền lực và nó có quyền tự do thuê nhân viên cấp cao ngoài các quy tắc phục vụ dân sự của nhà nước. Bên cạnh đó, chính phủ đã thiết lập một mạng lưới các viện nghiên cứu của chính phủ (GRI, Government-funded Research Institute), như Viện Khoa học và Công nghệ Hàn Quốc (KIST) và Viện Khoa học Tiên tiến Hàn Quốc (KAIS), vào cuối những năm 1960. Các viện này có mối kết nối mạnh mẽ trực tiếp đến Tổng thống Park và các cấp cao nhất của quân đội; và nhận được sự trợ giúp rộng rãi từ Hoa Kỳ. Các GRI lấy ‘nội địa hóa kiến thức nước ngoài’ làm mục tiêu cốt lõi, nghĩa là đưa kiến thức nước ngoài vào đầu óc người dân địa phương, theo tinh thần của phương châm Hàn Quốc, Chúng tôi không bao giờ học bất cứ điều gì đến hai lần.
Còn Đài Loan thì thành lập tổ chức Phát triển Công nghiệp nằm trong cơ quan Kinh tế, để hoạt động như một dịch vụ mở rộng công nghiệp (với đội ngũ khoảng 150 người vào đầu những năm 1980, phần lớn là các kỹ sư). Trong nhiều thập kỷ sau liên tiếp, các kỹ sư được chia thành các nhóm ngành, đi khắp chiều dài Đài Loan (hợp đồng công việc của họ yêu cầu họ phải rời khỏi văn phòng rất nhiều ngày mỗi tháng), thăm các nhà máy, cho tư vấn, lắng nghe các vấn đề, và phản hồi lại các cuộc thảo luận chính sách.
Chính quyền Đài Loan bắt đầu thể chế hóa một tổ hợp Khoa học và Công nghệ cùng lúc với Hàn Quốc. Cả hai đều quan sát nhau chặt chẽ và cử các đội học hỏi lẫn nhau ngay trong các bộ. Cả hai cũng đã gửi một số lượng lớn sinh viên để nghiên cứu khoa học và công nghệ tại Hoa Kỳ, với sự ràng buộc họ phải trở lại và được sử dụng thích đáng. Chính quyền Đài Loan đã thành lập một văn phòng đặc biệt chuyên tổ chức cộng đồng người Hoa ở hải ngoại: tiếp xúc với người Đài Loan làm việc tại các công ty Hoa Kỳ trong các lĩnh vực ưu tiên cao ở Đài Loan (ví dụ: IBM), tài trợ những chuyến đi cho họ về Đài Loan tham dự các hội nghị và để kết nối; cũng như tạo điều kiện hồi hương trọn thời gian. Đài Loan cũng thành lập Nhóm tư vấn khoa học và công nghệ (STAG) cho khuyến nghị về chính sách kinh tế để theo kịp phương Tây.
Dọn dẹp những chướng ngại vật và rào cản trên đường đi là quan trọng, nhưng quan trọng không kém là những chiếc xe kinh tế tư nhân phải có động cơ và định hướng tốt để nhanh chóng lăn bánh trên “đấu trường kinh tế”. Jensen Huang, CEO Nvidia, trong một bài thuyết trình tháng 5, 2023, tại Lễ mãn khóa của Đại học Quốc gia Đài Loan, đã nhắn nhủ với thế hệ trẻ: “Bạn hãy chạy”. Đúng như thế, Việt Nam cũng không còn thì giờ để đi. Nếu ai có té ngã, thì như Huang nói, hãy nhớ lấy bài học của ông để rồi nhanh chóng vực dậy.
Cảm ơn nhóm chủ biên cũng như những tác giả trong KINH TÊ TƯ NHÂN VIỆT NAM đã bỏ nhiều công sức góp phần thúc đẩy sự thực hiện hóa vai trò “lực lượng nòng cốt của kinh tế đất nước”.
Đánh giá
Chưa có đánh giá nào.